آرتروسکوپی شانه چیست؟ راهنمای جراحی، مراقبتهای بعد از عمل و هزینه
آرتروسکوپی شانه یک روش جراحی کمتهاجمی است که جراح ارتوپد با استفاده از دوربینی باریک به نام آرتروسکوپ، فضای داخل مفصل شانه را بررسی و در صورت نیاز درمان میکند. این روش میتواند برای تشخیص دقیقتر آسیبهای داخلی شانه و درمان برخی مشکلات تاندونها، غضروف، لابروم و رباطها به کار رود.
در آرتروسکوپی، دوربین و ابزارهای ظریف جراحی از طریق چند برش کوچک وارد شانه میشوند. تصاویر داخل مفصل روی مانیتور نمایش داده میشود و جراح با کمک آنها اقدام درمانی لازم را انجام میدهد. در مقایسه با برخی جراحیهای باز، برشها معمولاً کوچکتر هستند؛ با این حال مدت بهبودی و نتیجه نهایی به نوع آسیب و نوع جراحی انجامشده بستگی دارد.
توجه: این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و نظر جراح ارتوپد نیست. تصمیم برای انجام آرتروسکوپی شانه پس از معاینه، بررسی علائم و ارزیابی تصویربرداری انجام میشود.
آناتومی مفصل شانه
شانه یکی از متحرکترین مفاصل بدن است و از سه استخوان اصلی تشکیل میشود:
• استخوان بازو یا هومروس
• استخوان کتف یا اسکاپولا
• استخوان ترقوه
سر استخوان بازو در حفرهای در استخوان کتف به نام گلنوئید قرار میگیرد. سطح مفصل با غضروف پوشیده شده است تا حرکت استخوانها روانتر انجام شود. در اطراف گلنوئید، بافتی حلقهای به نام لابروم وجود دارد که به افزایش ثبات مفصل کمک میکند.
کپسول و رباطهای شانه نیز مفصل را دربر میگیرند. درون مفصل، غشایی به نام سینوویوم مایع مفصلی تولید میکند تا حرکت شانه روانتر شود.
روتاتور کاف چیست؟
روتاتور کاف مجموعهای از چهار تاندون مهم شانه است که به حرکت و پایداری مفصل کمک میکنند. این تاندونها سر استخوان بازو را در موقعیت مناسب نگه میدارند و در حرکاتی مانند بالا بردن و چرخاندن بازو نقش دارند.
بین تاندونهای روتاتور کاف و بخش بالایی شانه، کیسهای حاوی مایع به نام بورسا قرار دارد. بورسا اصطکاک را کاهش میدهد و به حرکت نرمتر تاندونها کمک میکند.
آرتروسکوپی شانه در چه مواردی انجام میشود؟
اگر درد شانه، محدودیت حرکتی یا ناپایداری مفصل با درمانهای غیرجراحی بهبود پیدا نکند، جراح ممکن است آرتروسکوپی شانه را پیشنهاد کند. درمانهای غیرجراحی میتوانند شامل استراحت، اصلاح فعالیت، فیزیوتراپی، دارو و در برخی موارد تزریق باشند.
آرتروسکوپی ممکن است برای ارزیابی یا درمان مشکلات زیر کاربرد داشته باشد:
• پارگی یا آسیب تاندونهای روتاتور کاف
• التهاب یا آسیب تاندونها و بورس شانه
• آسیب یا پارگی لابروم
• دررفتگی مکرر و ناپایداری شانه
• برخی آسیبهای غضروفی یا وجود بافت آسیبدیده داخل مفصل
• گیر افتادگی شانه و اصلاح فضای زیر آکرومیون در موارد منتخب
• برداشتن برخی بافتهای ملتهب یا آزاد داخل مفصل
• آزادسازی کپسول در برخی بیماران مبتلا به خشکی شدید شانه
برخی مشکلات شانه، از جمله مواردی از تعویض مفصل شانه یا شکستگیهای خاص، ممکن است به جراحی باز نیاز داشته باشند. انتخاب روش جراحی بر اساس نوع و شدت آسیب، سن، سطح فعالیت و شرایط اختصاصی بیمار انجام میشود.
اقدامات پیش از آرتروسکوپی شانه
پیش از جراحی، جراح وضعیت سلامت عمومی، سابقه بیماریها و داروهای مصرفی شما را بررسی میکند. بسته به شرایط بیمار، ممکن است آزمایش خون، نوار قلب، تصویربرداری یا مشاورههای لازم درخواست شود.
حتماً تمام داروها، مکملها و سابقه حساسیت دارویی خود را به پزشک اطلاع دهید. قطع یا ادامه داروهایی مانند داروهای رقیقکننده خون باید فقط با نظر پزشک انجام شود.
بسیاری از آرتروسکوپیهای شانه بهصورت سرپایی انجام میشوند؛ یعنی بیمار معمولاً همان روز از مرکز درمانی ترخیص میشود. زمان قطع خوردن و آشامیدن پیش از عمل، نحوه حضور در بیمارستان و سایر دستورالعملها توسط تیم درمان اعلام خواهد شد.
بیهوشی در آرتروسکوپی شانه
نوع بیهوشی بر اساس شرایط بیمار و نظر متخصص بیهوشی تعیین میشود. در برخی افراد از بیهوشی عمومی استفاده میشود و در برخی شرایط، بلوک عصبی ناحیهای برای بیحسکردن شانه و بازو به کار میرود. گاهی نیز این روشها با یکدیگر ترکیب میشوند تا کنترل درد پس از عمل بهتر انجام شود.
عمل آرتروسکوپی شانه چگونه انجام میشود؟
در اتاق عمل، بیمار در وضعیت مناسب برای جراحی قرار میگیرد. دو وضعیت متداول عبارتاند از:
• وضعیت نیمهنشسته یا صندلی ساحلی
• وضعیت خوابیده به پهلو
پس از ضدعفونی و پوشاندن استریل شانه، جراح چند برش کوچک ایجاد میکند. آرتروسکوپ از یکی از این برشها وارد مفصل میشود و تصویر داخل شانه را به مانیتور منتقل میکند. مایع مخصوصی نیز ممکن است برای بهتر دیدهشدن ساختارهای مفصل و کنترل خونریزی وارد ناحیه عمل شود.
پس از بررسی دقیق، ابزارهای ظریف از برشهای دیگر وارد میشوند. بسته به مشکل بیمار، جراح ممکن است تاندون را ترمیم کند، بافت ملتهب یا آسیبدیده را بردارد، لابروم یا رباطها را ترمیم کند یا اقدامات موردنیاز دیگری انجام دهد.
در پایان، برشهای کوچک با بخیه یا چسبهای مخصوص بسته و پانسمان میشوند.
مراقبتهای بعد از آرتروسکوپی شانه
پس از عمل، بیمار مدتی در ریکاوری تحت نظر میماند و در صورت مناسب بودن شرایط، ترخیص میشود. لازم است یک همراه بیمار را به منزل برساند و بهویژه در شب اول در دسترس باشد.
ممکن است در روزها یا هفتههای ابتدایی، درد، تورم یا احساس ناراحتی در شانه وجود داشته باشد. شدت و طول مدت علائم به نوع جراحی انجامشده بستگی دارد.
مراقبتهای معمول پس از عمل شامل موارد زیر است:
• مصرف داروهای تجویزشده طبق دستور پزشک
• استفاده از کمپرس سرد با رعایت فاصله مناسب از پوست
• بالا نگهداشتن دست یا استفاده از وضعیت خواب راحتتر طبق توصیه پزشک
• مراقبت از پانسمان و خشک نگهداشتن محل برشها تا زمان مجاز
• استفاده از اسلینگ یا محافظ شانه در مدتزمانی که جراح تعیین میکند
• خودداری از بلندکردن اجسام و انجام حرکات ممنوع تا زمان اجازه پزشک
پس از برخی جراحیهای شانه، خوابیدن صاف ممکن است باعث ناراحتی شود. بعضی بیماران در روزهای اول با بالشهای مناسب یا در حالت نیمهنشسته راحتتر میخوابند.
فیزیوتراپی بعد از آرتروسکوپی شانه
فیزیوتراپی یکی از بخشهای مهم درمان پس از آرتروسکوپی شانه است. برنامه توانبخشی با توجه به نوع جراحی، مانند ترمیم روتاتور کاف، ترمیم لابروم یا اقدامات سادهتر، برای هر بیمار متفاوت است.
هدف فیزیوتراپی شامل موارد زیر است:
• کاهش خشکی و کمک به بازگشت تدریجی دامنه حرکتی
• تقویت عضلات شانه و کتف
• محافظت از تاندون یا بافت ترمیمشده
• بازگشت ایمن به کار، ورزش و فعالیتهای روزمره
بازگشت کامل به فعالیت ممکن است از چند هفته تا چند ماه زمان ببرد. انجام تمرینها باید دقیقاً مطابق برنامه جراح یا فیزیوتراپیست باشد؛ شروع زودهنگام حرکات سنگین میتواند به بافت ترمیمشده آسیب وارد کند.
عوارض احتمالی آرتروسکوپی شانه
آرتروسکوپی شانه معمولاً روشی ایمن است، اما مانند هر عمل جراحی میتواند با عوارض احتمالی همراه باشد. این عوارض برای همه بیماران رخ نمیدهند و بسیاری از آنها قابل درمان هستند.
عوارض احتمالی عبارتاند از:
• عفونت محل جراحی یا مفصل
• خونریزی یا تجمع خون
• لختهشدن خون
• خشکی یا درد ماندگار شانه
• آسیب به عصب یا رگهای خونی اطراف شانه
• مشکلات مربوط به بیهوشی
• ترمیمنشدن کامل یا پارگی مجدد تاندون در برخی موارد
در صورت تب، افزایش درد بهجای بهبود، قرمزی یا تورم رو به افزایش، خروج ترشح بدبو از زخم، بیحسی یا گزگز شدید، تنگی نفس یا درد قفسه سینه، باید فوراً با جراح یا مرکز درمانی تماس بگیرید. [۶۹۸]
نتیجه و مدت بهبودی آرتروسکوپی شانه
نتیجه و زمان بهبودی در همه افراد یکسان نیست. اگر اقدام انجامشده محدود باشد، بازگشت به کارهای سبک ممکن است زودتر ممکن شود. اما در جراحیهای پیچیدهتر، مانند ترمیم تاندون روتاتور کاف یا تثبیت شانه، بازتوانی کامل معمولاً زمان بیشتری نیاز دارد.
هرچند برشهای آرتروسکوپی کوچک هستند، ممکن است جراحی داخلی انجامشده گسترده باشد. به همین دلیل، رعایت محدودیتها، استفاده صحیح از اسلینگ و پیگیری منظم برنامه توانبخشی نقش مهمی در نتیجه نهایی دارند.
هزینه آرتروسکوپی شانه
هزینه آرتروسکوپی شانه برای همه بیماران یکسان نیست و به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
• نوع آسیب و اقدام درمانی موردنیاز
• ترمیم تاندون، لابروم، رباط یا انجام اقدامات دیگر
• نوع بیمارستان و مدت بستری
• هزینههای بیهوشی، تجهیزات و دارو
• پوشش بیمه و سقف تعهدات آن
برای اطلاع از هزینه دقیق آرتروسکوپی شانه، پوشش بیمه و شرایط پذیرش، پس از معاینه و مشخصشدن نوع عمل مورد نیاز با پذیرش بیمارستان حکیم تماس بگیرید.
سوالات متداول
آیا آرتروسکوپی شانه همان جراحی لیزری است؟
خیر. آرتروسکوپی یک جراحی بسته یا کمتهاجمی است که با دوربین و ابزارهای ظریف از طریق برشهای کوچک انجام میشود. در این روش، جراحی با لیزر انجام نمیشود.
آیا بعد از آرتروسکوپی شانه باید اسلینگ استفاده کرد؟
بله، در بسیاری از بیماران استفاده از اسلینگ لازم است؛ اما مدت استفاده به نوع عمل بستگی دارد. برای مثال، پس از ترمیم تاندون یا لابروم ممکن است اسلینگ برای مدت بیشتری لازم باشد. زمان دقیق را جراح تعیین میکند.
چه زمانی میتوان پس از عمل رانندگی کرد؟
زمان رانندگی به نوع عمل، استفاده از اسلینگ، دامنه حرکت شانه، کنترل درد و مصرف داروها بستگی دارد. تا زمانی که اسلینگ دارید، داروی خوابآور یا مخدر مصرف میکنید یا توان کنترل ایمن فرمان را ندارید، رانندگی نکنید. زمان مناسب را از جراح خود بپرسید.
آیا همه آسیبهای شانه با آرتروسکوپی درمان میشوند؟
خیر. برخی آسیبها با فیزیوتراپی و درمان غیرجراحی بهتر میشوند و برخی موارد نیز ممکن است به جراحی باز یا روش درمانی دیگری نیاز داشته باشند. انتخاب روش مناسب فقط پس از ارزیابی کامل توسط جراح انجام میشود.